Na de laatste wereldoorlog was er in Nederland veel weg, zoek en stuk. Dat moest gerepareerd worden om het land weer aan de gang te krijgen. Een periode met ongekende bedrijvigheid brak aan waarin de opgerolde mouwen de norm waren. Ook bij de Marine was er groot tekort, aan schepen en alles wat daar bij hoorde. Niet aan ideeën en ambitie, en gelukkig hadden we een Atlantische buurman die ons hielp die ideeën te realiseren.
Voor de oorlog waren er al ideeën over hoe de achterstand in hydrografische opnemingen in te lopen. Met een aantal speciaal voor hydrografisch werk te bouwen schepen. Na de oorlog zijn die ideeën omgezet in ontwerpen en werden de mouwen opgerold, resulterend in een groot aantal schepen die op stapel werden gezet.
Daar werd over bericht in het blad dat de Marine in maart 1950 uitgaf over haar eigen wel en wee, de “Alle Hens”. Met daarbij foto's van de verschillende schepen in wording. En jawel, daar zijn ook de Dregboten bij. Dat wisten we, maar toen de 75e verjaardag van de Dreg IV naderde, wilden we daar meer van weten, en de foto's in het "echt" zien.
 |
| Luchtopname De Groot en van Vliet, 1950. |
Op zoek. Dat valt vaak niet mee. De Dregboten zijn gebouwd in Slikkerveer. Maar niet op de werf van Boele, zoals de Rijksarchivaris meende. Wel bij "buurman" De Groot en van Vliet. Bij zoeken dus ook altijd bij de buren zoeken! Het resultaat is mooi, mooier dan verwacht.
 |
| Detail luchtopname, 4 bootjes in aanbouw. |
Het begint met twee luchtopnames waar de werf op voor komt. Eigenlijk gemaakt voor "buurman" Smit Slikkerveer. Waarschijnlijk ergens april of begin mei gemaakt, de eerste Dregboten gaan 15 mei te water. Inzoomend op de eerste foto zien we dat op het werfterrein 4 bootjes in aanbouw zijn. Bij de achterste twee zit de stuurhut er al op, bij de voorste twee is niet zo goed te zien hoe ver ze zijn. Dat kunnen alleen de 4 Dregboten zijn, de achterste zijn de Dreg I en II, die eerder te water gaan, de voorste de III en IV. Hier blijkt dus dat de koppels boten, I+II en III+IV, gelijktijdig gebouwd zijn, maar wel met een verschil in voortgang.
 |
| Nog een luchtopname van De Groot en van Vliet. |
Er is nog een opname, waarschijnlijk gemaakt tijdens dezelfde vlucht, waar naast Smit Slikkerveer (boven) de werf (onder) goed te zien is. En zelfs zonder in te zoomen is te zien dat er 4 bootjes in aanbouw zijn.
 |
| 4 Dregbootjes in wording. |
Het dichtst bij het water liggen de Dreg I en II. Het dak zit al op de stuurhutten, hout met polyester. De boten zitten zo te zien al aardig in de verf, maar er is niet te zien of het houten achterdek al gelegd is. De dreglier staat er nog niet, de ankerlier lijkt er al wel te staan. Of de machinekamerkap er op zit is slecht te zien, maar de schoorstenen ontbreken nog. Bij de er voor liggende III en IV is bij een van de boten een soort overkapping over de boot aanwezig. Kennelijk is de verfploeg bezig geweest, die boot is lichter van kleur als de er naast liggende.
 |
| Foto gepubliceerd in "Alle Hens". |
Bij toeval vinden we een foto van schepen in aanbouw uit begin 1950, die lijkt op de foto’s zoals gepubliceerd in “Alle Hens”. Verder zoekend in die periode en op naam van fotograaf Rolf Winterbergen, vinden we de foto’s die voor de publicatie gemaakt, en deels ook gepubliceerd zijn.
 |
| Detail Dregboot in aanbouw. |
Als we de foto in detail bekijken krijgen we een beter beeld van hoe de werf van deze puzzel een boot maakte. Op de platen staan de spantnummers van het eerste en het laatste spant waar de plaat op komt. Op de foto is dat rechts 1, met een streep er onder, en links 8. Halverwege staat spant 4 aangegeven, Sch4 is het waterdichte schot van de achterpiek, waar achter de stuurmachine staat. Links op de plaat staat ook nog BB, voor Bakboord uiteraard, en GANG D. De huidgang naast de kiel is de kielgang, dan volgen naar buiten toe A, B, enz. De Dregboten zijn geen grote boten, dus de bovenste gang is gang D, de 4e dus. En dan staat er nog iets, 272. Dat is het bouwnummer van Dreg IV. Aannemelijk is dus dat dit de Dreg IV in aanbouw is.
Wat aan de plaat verder nog te zien is, is dat alle klinknagelgaten er al ingeponst zijn. En boven de oranje cirkel is te zien dat daar een extra rij gaten zit, voor een versteviging onder de dekplaat in plaats van er op. Daar komt een spuigat om water van het dek weg te laten lopen. De nog te maken opening is met kleine geponste gaten al aangegeven.
De lichte kleur van de platen komt doordat de Dregboten gebouwd zijn van geschoppeerde plaat, staalplaat waar een laag zink op gespoten is.
 |
| Foto die niet in "Alle Hens" gekomen is. |
De fotograaf, Rolf Winterbergen, heeft op die dag nog een foto gemaakt. Hij heeft zich omgedraaid en de boten achter de Dreg III en IV gefotografeerd, de I en II. Die zijn al wat verder gevorderd. Het gat voor de in te lassen ankernis is al gemaakt, de opbouw op het voordek met de koekoek is grotendeels klaar net als het staal van de stuurhut en de machinekameropbouw.
 |
| Detail klinken van een Dregboot. |
En er wordt geklonken. De meeste bouten zijn al niet meer nodig, en een groot deel van de klinken zit er al in. Daarbij is goed te zien dat om en om gaten of een rijtje gaten wel en niet geklonken worden. De over gebleven stukken volgen later. Wat ook te zien is, is dat de platen van één gang bij de stuiknaden niet geklonken zijn, maar gelast.
En er zijn 3 man aan het werk. De man op het voordek met de witste pak staat, met de rug in de wind, voor een oventje waarin de klinknagels verhit worden. Waarschijnlijk een oventje op gas, hoewel in 1950 een vuurtje met cokes niet onmogelijk is. Rechts naast hem staan de kistjes met daarin de verschillende maten klinken. Maten qua dikte, qua lengte en soms ook nog met verschillende koppen.
De man links, op de steiger buiten het schip, is de klinker. Hij heeft de luchthamer, die aan de dikke slang zit, om de van binnen uit doorgestoken hete klink op te stuiken en de platen tegen de spanten te trekken.
Binnen zit de man die de hete klink door moet steken en hem daarna met een zware tegenhouder strak tegen het spant moet drukken terwijl de klinker buiten de klink opstuikt. Op de steiger ligt een tang om de hete klinken aan te pakken, een "Priegel", om de gaten op de juiste plek te dwingen en een zwaarder stuk ijzer.
Zwaar werk is het, en niet zonder gevaar. En ook niet op een makkelijk toegankelijke plek. Dat weten we uit ervaring.
Ergens achter op de boot moet nog een klinkploeg bezig zijn, de nagelverhitter staat op het achterdek.
 |
| Nog een foto die niet gepubliceerd is. |
En dan is er nog een derde foto, die niet erg scherp en duidelijk is. Te zien zijn de Dreg III en IV. Nog geen gaten voor de ankernissen gemaakt, nog niet met de opbouw begonnen.
Drie foto's waarop te zien is hoe de boten gebouwd zijn, hoe dat in 1950 ging. Alle drie op dezelfde januaridag gemaakt. Buiten, in de winter met een minimum aan materiaal. Steigers en ladders lijken wel uit het Flintstone tijdperk te stammen, maar de boten zijn na die paar weken al wel wel duidelijk te herkennen. De mouwen waren dus behoorlijk opgerold.
 |
| Dregboot te water. |
Al dat gewerk moet natuurlijk tot iets leiden. Een boot hoort immers in het water. En dat is de eigenlijke geboorte, en latere verjaardag, van de boot.
Voor de Dreg IV is dat 21-8-1950, de tewaterlating lating.
De boot is ook nog niet "af". Masten en tuigage ontbreken nog, navigatie verlichting is er nog niet en de schilder moet ook nog wat onderdelen grijs kwasten. Wel zit het frame voor de tropentent al grotendeels op de boot, en de dreggoot zit in het boeisel stuurboord voor.
Welke van de vier boten dit is, is niet te zien. De boten zijn in principe gelijk, en de pennant nummers zijn nog niet op de boeg aangebracht. Maar voor het vieren van de 75e verjaardag is dat geen probleem. We hebben foto's gevonden, meer en informatiever dan we gehoopt hadden.
En wie kan er nu terugkijken naar de bouw van z'n boot?
Dat kunnen we, zelfs na 75 jaar!
Fotomateriaal afkomstig van de stichting "Oud Ridderkerk" (Luchtopnames en "boot aan de haak")
en het Nationaal Archief. Voorpagina en overprint “Alle Hens” uit archief Marine Museum, Den Helder.
