Scheepsbel

De Dreg IV heeft een bronsen scheepsbel. Gegraveerd met de scheepsnaam, en een paar jaar terug maar eens mooi opgepoetst. Waar zat die bel oorspronkelijk? En is het wel de originele bel? Er was enige twijfel. Er zat namelijk een raar "ding" boven aan de bel. En onder aan de beugel is het ook wat vreemd.

Hoe stel je vast of iets origineel is? Vragen en kijken naar oude foto's, iets anders konden we niet bedenken. 

Maart 1987, net over gevaren uit Den Helder, in de
Zandkreeksluis op weg naar Middelburg en Vlissingen.

Het vragen begon in Vlissingen. Daar hadden we de werfplaat op mogen halen, en spraken we mannen die toen de boot uit Den Helder overgevaren hadden, en ook later met de boot archeologisch onderzoek gedaan hebben. Zij konden zich niet herinneren of er een scheepsbel bij de boot zat. En op de lijsten met met de boot meegeleverde onderdelen komt geen scheepsbel voor. Dan maar verder met foto's kijken.

Detail bovenstaande foto, wel een beugel, geen bel.

De vier Dregboten zijn vrijwel gelijk gebouwd. Maar in twee sets van twee te water gelaten. De I en II eerst. Die waren voorbestemd om verscheept te worden naar Nederlands Nieuw Guinea. Daarna de III en IV, die in eerste instantie in Nederland zouden blijven. Daardoor zijn er een paar (kleine) verschillen tussen de eerste en tweede set boten. En het lijkt dat de bevestiging van de scheepsbel daar één van is. Bij I en II zit de beugel voor de bel aan de railing van het loopbordes boven op de tropentent, ongeveer halverwege. 

Dreg I en II in NNG,
scheepsbel halverwege railing loopbordes.

Bij de III en IV was in Nederland zo'n tent natuurlijk onhandig en onnodig. Daar zat de beugel voor de bel aan de stuurboord zijkant van de machinekamer ingang. De III heeft die ingang niet meer, maar bij de IV zit de beugel daar nog. 

Bevestiging beugel op Dreg IV, beetje "scheef".

De ingang van de machinekamer zit ongeveer midscheeps. Dat is voor een Scheepsbel een aparte plek. Meestal zit de bel redelijk naar voren. Varend bij mist moet je hem immers gebruiken om andere schepen te waarschuwen, dan is voorop de aangewezen plek, b.v. bij de ankerlier. Met de beugel van de bel op de Dreg IV is ook iets raars aan de hand. Er zit onderaan een rare knik in, alsof hij eerst scheef gezeten heeft. Daarover later meer. 

Eerst maar chronologisch kijken hoe het gezeten heeft, en wanneer er iets veranderd is. 

Op de foto hierboven is te zien waar de scheepsbel zat bij de Dreg I en II in NNG. Maar er zijn meer foto's van deze boten in de tropen.

Dreg I in NNG, geen beugel bij MK ingang.

Dreg I, scheepsbel halverwege loopbordes.

De Dreg I en II lijken vrijwel identiek, in ieder geval in de periode in NNG, terwijl de Dreg III en IV in Nederland aan het werk waren. Er is een film van de Hydrografische dienst waarop te zien is dat de net in dienst gestelde Zeefakkel en de Dreg III aan het oefenen zijn met boeien en ander materiaal. Vermoedelijk najaar 1950, in de Berghaven bij Hoek van Holland en daarna net buitengaats. Daar zit de bel aan een beugel naast de machinekamer ingang. 

Uit film, Dreg III met scheepsbel naast MK ingang.

Zelfde film, zelfde boot, zelfde scheepsbel.

Later, op 24/8/'55 wordt ook de Dreg III naar NNG verscheept. De tropentent wordt dan op de boot gezet, maar de beugel voor de scheepsbel blijft bij de machinekamer ingang zitten. 

Dreg III in NNG met tropentent
en scheepsbel naast de MK ingang.
Geen scheepsbel of beugel bij het loopbordes.

En daar is nog een foto van, met de bel naast de MK ingang, kennelijk om de machinist te wekken. 

Dreg III in NNG met scheepsbel op "Hollandse" plek.

En op de Dreg IV dan? Er zijn foto's van vlak na de oplevering. Merkwaardiger wijze zat er toen een tropentent, althans het frame er voor, op de boot. Op de enige Dregboot die nooit in de tropen geweest is. Een van die foto's lijkt van de proefvaart, en kan gemaakt zijn vlak voor de werf op De Noord. 

Proefvaart Dregboot, Dreg IV?

Of dit de Dreg IV is, is niet waterdicht vast te stellen. Op de foto is de naam van de boot niet goed te lezen, en er is geen datum bekend. We zoeken nog naar het origineel. Wat wel te zien is, is dat de beugel met de scheepsbel op het loopbordes zit. Maar niet zoals bij de II en III halverwege, maar bij de beugel waar de waarnemer in staat, noem het maar Kraaiennest. 

Scheepsbel aan poot Kraaiennest.

Ook is te zien dat er van de bel een koord naar beneden loopt dat uitkomt net voor de stuurboord stuurhutdeur. Dat is dus anders als bij de I en II in NNG. Na deze proefvaart is de boot met tentframe en al in het weefkanaal in Den Helder terecht gekomen. Op de foto die daar gemaakt is, is de naam van de boot wel duidelijk te lezen, Dreg IV. 

Dreg IV in tropenuitvoering, werfkanaal Den Helder, met
frame tropentent en beugel scheepsbel bij kraaiennest.

Detail boot in werfkanaal, met beugel scheepsbel.

Dat frame voor de tropentent moet er korte tijd later afgehaald zijn. En daarmee dus ook de beugel voor de scheepsbel. Die zat aan de poot van de ring van het kraaiennest, en die poten stonden wat taps naar elkaar toe. Dat moet de reden zijn dat de plaat waarmee de beugel later aan de ingang van de machinekamer gebout is, er wat "scheef" uit ziet, de beugel zat ooit recht aan een scheve poot. Het verwijderen van de tropentent levert overigens nog wat meer problemen op, want daarmee verdween ook de portaalpoot met de achtermast, en daarmee was er niets meer om het achtereinde van de antennedraad voor de Collins zender aan vast te maken. Die kwam aan de schoorsteen, maar was daardoor iets te kort gewordenen en liep niet meer horizontaal. Het heklicht dat op de achtermast zat, kwam op de schoorsteen terecht.

Oeps, tropentent weg, scheepsbel weg,
antennedraad deels weg. 

De scheepsbel kwam dus waar hij nu nog zit en de antennedraad kreeg een second best bevestiging. Dat is te zien op een foto gemaakt kort nadat de tent verwijderd was.

Dreg IV in Hollandse uitvoering.

De volgende foto is 22 jaar later gemaakt door Niek de Kroon, die van 1972-1974 met de Dreg IV en de Zeefakkel aan het werk geweest is. De beugel zit er nog, én er zit een bel aan.

Dreg IV ergens op het wad of in Zeeland, met bel.

Zoekplaatje, zelfde boot, zelfde tijd, zelfde beugel maar geen bel.

In 1974 wordt de boot door de Hydrografische dienst afgevoerd. De nieuwe taak wordt Communicatie vaartuig in Rotterdam. Daarvoor wordt het dregtuig, de dreglier en nog meer van boord gehaald. En komen er zitbanken in het achteronder en reddingsvlotten op het achterdek. Het wordt een soort waterbus voor Marine personeel. Om op de Maas veilig te kunnen varen komt er ook een radar en een marifoon aan boord. I.v.m. de mogelijke mist op de Maas. Al die aanpassingen komen eerst op tekening, en jawel, op die tekening staat ook de scheepsbel, voor in de mist uiteraard. 

Dreg IV in Rotterdamse uitvoering, met scheepsbel.

Dreg IV varend in Rotterdam, wel een beugel, geen bel.

In '86 wordt de boot afgevoerd en komt in Den Helder te liggen, wachtend op een nieuw leven buiten de Marine. Dat wordt in '87 een stichting in Vlissingen die aan onderwater archeologie doet, en dringend behoeft hebben aan een eigen duikvaartuig. De foto helemaal bovenaan, genomen in de Zandkreeksluis bij het Veersemeer, laat de boot zien op weg naar de nieuwe thuis haven, zonder scheepsbel. 

Zomer '87 varend in Vlissingen, geen bel,
wel "dingetje" aan de beugel.

Kennelijk is dit het moment dat de scheepsbel een "dingetje" nodig had. Maar de bel zelf zien we niet meer. Het "dingetje" nog wel, b.v. terwijl de boot begin deze eeuw in Den Bosch te koop ligt.

Beugel met "dingetje" maar zonder bel in Den Bosch

Vanaf nu weten we hoe het verder ging. De scheepsbel die bij de boot was bij aanschaf in 2007, was eind jaren '90 ook al bij de boot, en beugel en "dingetje" zijn onveranderd. De beugel zit daar dus al vanaf 1950, maar is in 1987 uitgebreid met een "dingetje". Dat er een rare bocht in de beugel zit komt omdat hij gemaakt is om op de tropentent bij het kraaiennest gemonteerd te kunnen worden aan een schuine steun. Maar er is van de tijd in Rotterdam of daarna geen foto meer van de boot met de originele scheepsbel. Dat doet het ergste vermoeden, de Dreg IV scheepsbel die we hebben lijkt niet de bel te zijn die in 1950 bij de boot geleverd is. 

We doen nog 1 poging om vast te stellen of de bel "echt" is. 

Toegestuurde foto Dreg III bel.

De bel van de Dreg III ligt namelijk in het depot van het Marine Museum in Den Helder. Appen en bellen zorgt er voor dat aardige medewerkers de bel boven water halen. En we mogen komen kijken naar de bel, en de onze er naast zetten.

Tja, dat is natuurlijk niet wat we gehoopt hadden. 

Het is duidelijk dat onze bel niet in 1950 bij de boot geleverd is. Te klein, te licht, te mooi. De vraag is dan natuurlijk, als dit niet "de" Dreg IV scheepsbel is, waar is hij dan? 

Een cafe? Een schuurtje? Een andere boot? Of veranderd in een hand vol guldens en in een oven geëindigd?

Wie het weet mag het zeggen.

Fotomateriaal afkomstig van NIMH, Niek de Kroon, tekeningen via Marine Museum Den Helder.